Część druga - poświęcona zagadnieniu reinkarnacji

Kołowrót wcieleń

"Gdy azjata spyta mnie o definicję Europy, będę zmuszony odrzec mu: Jest to ta część świata, którą nawiedziło niewiarygodne złudzenie, że człowiek stworzony został z nicości, a obecne jego narodziny są pierwszym dlań wejściem w życie. (Schopenhauer)

 Skoro zaś doszliśmy do idei reinkarnacji, spróbujmy przyjrzeć się jej bliżej. Nie jest ona domeną jedynie ludów azjatyckich. Szczątkowe informacje na jej temat można znaleźć u wymienianych już wyżej Majów (wskazują na to niektóre fragmenty "Księgi Umarłych" tego ludu). Była i jest też głęboko zakorzeniona u ludów Afryki, w połączeniu z kultem przodków i płodności, a także Australii, gdzie przybrała formę wiary iż duchy przodków mogą czasem wcielać się w zwierzęta lub rośliny, a nawet przedmioty nieożywione. Idea ta obecna była także w kręgach żydowskich mistyków (kabalistów), wierzących, że osoby, które popełniły jakieś wyjątkowo ciężkie grzechy, miały szansę powrócić na ten świat w kolejnym wcieleniu i naprawić wyrządzone krzywdy. Natomiast mało kto wie dzisiaj, iż reinkarnacja nieobca była także, choć w znacznie ograniczonym zakresie, pierwszym chrześcijanom, przenikając później do różnych odłamów chrześcijaństwa (o czym wspomnę poniżej). Jednak najbardziej rozbudowane doktryny dotyczące ponownych narodzin wywodzą się z tradycji starożytnej Grecji oraz Indii. W starożytnej Grecji, dokąd idea metempsychozy (reinkarnacji) dotarła ze Wschodu, koncepcję reinkarnacji kojarzono głównie z filozoficznymi poglądami Pitagorasa, Empedoklesa i Platona. Ich rozważania - jakkolwiek nie reprezentatywne dla całej Grecji - stały się na tyle znane, iż dzięki nim reinkarnację kojarzono właśnie z Helladą. W Indiach wiara w reinkarnację kojarzona jest najczęściej z naukami i praktykami hinduizmu i buddyzmu, chociaż w rzeczywistości wszystkie rodzime tradycje południowej Azji przyjmują ideę reinkarnacji za jeden ze swoich dogmatów. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na fakt, iż reinkarnacja nie jest jednolitym systemem przekonań obowiązującym w różnych religiach. Każda bowiem z nich wykształciła własne, często zupełnie różne, założenia, wyjaśnienia i sposoby realizacji tej idei. I tak Buddyzm, który zaczerpnął doktrynę reinkarnacji z hinduizmu głosi naukę, zgodnie z którą istota ludzka nie ma nieśmiertelnej duszy. Prawu karmy zaś podlega jedynie zbiór cech, "psychosomatycznych momentów", nawyków itp. (proszę zwrócić uwagę na zdumiewające podobieństwo do memetyki - całkiem młodej teorii według której nasza świadomość jest w istocie jedynie zlepkiem informacji docierających do naszego mózgu). Celem natomiast kolejnych wcieleń jest takie ograniczanie wielkości tego zbioru (poprzez uświadomienie sobie swojej iluzoryczności i oderwanie od spraw świata materialnego), aby całkowicie uwolnić się od jakichkolwiek karmicznych obciążeń i... zniknąć na zawsze roztopiwszy się w niebycie. Jest więc to system diametralnie różny (pomimo wspólnego punktu wyjścia) od hinduizmu upaniszad, który nie tylko przyznaje naszemu duchowemu, powracającemu pierwiastkowi (atman - oddech) pełnię świadomości, ale także prawo do dalszego istnienia - na przykład w zespoleniu z Brahmanem, Absolutem - po zakończeniu ciągu wcieleń (samsara - wędrówka, moksza - uwolnienie). Brahman jest bezosobową siłą, energią, czynnikiem sprawczym, a jednocześnie istotą wszystkiego. Wszystko, cokolwiek istnieje, jest manifestacją Brahmana. I w tym sensie wszystko jest cząstką bezosobowego Boga, czy też - wszystko jest Bogiem.

"Ten, który przebywa we wszystkim, będąc odmienny od wszystkiego, którego nic nie zna, czyim ciałem jest wszystko, kto kontroluje wszystko od wewnątrz - ten jest twoją duszą, Stróżem, Nieśmiertelnym" [fragment Upaniszad ]

Tradycyjnie atmana przyrównuje się do wpadającej do oceanu (Brahmana) kropli wody, która traci swoją indywidualność, stając się jednością z oceanem. Dokładniej zaś atman nie traci swej indywidualnej natury, ponieważ nigdy takowej nie posiadał - moksza jest jedynie przerwaniem snu o oddzieleniu się od Brahmana.

Z kolei hinduizm dewocyjny odrzuca ideę pojedynczej, bezosobowej przenikającej wszystko istoty na rzecz panteonu osobowych bóstw:

"Świat nie jest więc bezosobową i nierealną krainą, lecz areną boskiej aktywności oraz spotkania z bogiem. Wisznu pojawia się na świecie jako Rama i Kryszna, by zbawić świat od zła, Śiwa manifestuje się światu w teofaniach mających zbawić jego wyznawców, bogini zaś przychodzi na świat, by pokonać demony zagrażające jego bezpieczeństwu." [T.Hopkins "Hindu Views of Death and Afterlife"]

Natomiast uwolniona z kołowrotu wcieleń dusza - miast rozpłynąć się w Absolucie - prowadzi jednostkowy byt polegający na uszczęśliwiających czynnościach w świecie, który można pod wieloma względami przyrównać do nieba religijnych tradycji Zachodu:

"Mędrcy wsłuchani w głos rozumu odrzucą owoc zrodzony z czynu. Wyzwoleni z więzów narodzin idą tam, gdzie nie ma bólu." ["Bhagawadgita czyli Pieśń Pana" tłum.J.Sachse]

Idea reinkarnacji wielokrotnie przenikała do myśli filozoficznej Zachodu za sprawą takich ugrupowań, jak katarzy czy albigensi, a także członków zakonu templariuszy, różokrzyżowców, masonów, alchemików i kabalistów, jednakże zawsze zanikała pod naporem działań inkwizycji, czy innych nadgorliwych wyznawców chrześcijaństwa. Dopiero w ostatnich czasach (nie bez sprzeciwu co bardziej ortodoksyjnych chrześcijan) obserwować możemy triumfalny jej powrót wynikający z popularności religii Wschodu oraz burzliwego rozwoju New Age, w którym stanowi elementarną część doktryny.

Wypada jeszcze w tym miejscu zwrócić uwagę na kapitalną różnicę w odbiorze reinkarnacji przez jej wschodnich i zachodnich wyznawców. O ile dla hinduisty jest to zjawisko niepożądane (w pewnym sensie kara - bez względu na warunki, w jakich następuje kolejna inkarnacja), któremu należy jak najszybciej położyć kres (czy to poprzez odsunięcie się od spraw tego świata, czy też medytację), o tyle dla przedstawiciela zachodniego stylu myślenia reinkarnacja stanowi bardzo pociągającą alternatywę dla tradycyjnej chrześcijańskiej wiary w jednorazowe zbawienie, a nawet obietnicę fizycznej nieśmiertelności - choć rozłożonej na wiele kolejnych wcieleń.

W tej ekspresowej wędrówce poprzez niektóre religie naszej planety ograniczyć musieliśmy się do dość wąskiej ich grupy. Tanatologiczne ukierunkowanie niniejszego opracowania zmusza mnie do ominięcia szerokim łukiem kilku szczególnie ciekawych systemów religijnych. Głównie zaś mitologii starożytnej Mezopotamii i Starożytnego Egiptu - kto wie, czy nie najstarszych systemów religijnych Ziemi. Pozostaje mi jedynie mieć nadzieję, że ich przybliżenie możliwe stanie się przy okazji jakiegoś innego opracowania, poświęconego - powiedzmy - paleoastronautyce, bądź zagadce pochodzenia wspólnych dla wielu odległych od siebie ludów, mitów - jak choćby obecna niemal we wszystkich systemach religijnych historia herosa schodzącego do krainy podziemi bądź to w celu przywrócenia do życia przyjaciela, bądź to rozwikłania tajemnicy nieśmiertelności, czy też powtarzający się w niemalże wszystkich kulturach mit o nauczycielu, mistrzu, synu bożym - dawcy praw i nowych rozwiązań technicznych.

W kolejnych częściach:

3. Poza ciałem - opis zdumiewających zjawisk, definicje, porównania
4. Ujednolicona teoria (za)światów - jak w świetle wszystkiego powyższego naprawdę wygląda życie pozagrobowe?

Jeśli podczas lektury tego cyklu nasunęły Ci się jakieś uwagi, wnioski, pytania - proszę o kontakt (skorzystaj z zamieszczonego poniżej łącza). W temacie wiadomości proszę napisać "Za zasłoną śmierci". Wszystkie listy będą brane pod uwagę przy ewentualnym poszerzeniu cyklu.

Alex44